Venezüella, dünyada bilinen en büyük petrol rezervlerine sahip ülke. ABD’nin uzun müddettir bu kaynakları yakından izlediği bir sır değil. Fakat sorun, ABD’nin Venezüella’ya saldırıp “petrole el koyması” üzere kolay bir çerçeveyle açıklanamaz. Sorunun siyasi ve jeostratejik boyutu çok daha karmaşık. ABD Başkanı Donald Trump’ın ikinci başkanlık devrinde, Soğuk Savaş sonrasında -öyle ya da böyle- “kuralların işlediği” dünya sisteminin kesim modül sökülmeye başlanacağına dair işaretler esasen uzun müddettir geliyordu. Washington’ın Venezüela evrakında attığı son adımlar, bu sürecin artık açık bir meydan okumaya dönüştüğünü gösteriyor. Göstermelik de olsa “uluslararası hukuka saygı” devrinin sonuna gelindi; milletlerarası hukukun tabutuna bir çivi daha çakılıyor.
Geçmişte, milletlerarası kurumlar üzerinden -en azından şeklenbir hesap verme ve meşruiyet üretme gayreti vardı. Bugün gelinen noktada Washington, kendisini bu yükümlülüklerden de muaf sayıyor. Venezüella, yeni bir periyodun en somut ilanı üzere duruyor: Yani dünya tertibinde, giderek “her yer bir Latin Amerika”ya dönüşebilir. ABD, hiçbir memleketler arası kuruluşa hesap vermeden, istediği ülkeye, istediği vakit, çok da detaylı münasebetler sunma muhtaçlığı duymadan güç kullanabileceğini varsayıyor. Soğuk Savaş sonrası periyodun, ekonomik olarak entegre ve kurallara dayalı milletlerarası yapıları artık ABD’nin çıkarlarına hizmet etmiyor.
‘YENİ MONROE DOKTRİNİ’
Bazı uzmanların Trump periyodunda şekillendiğini belirttiği ve “yeni Monroe Doktrini” olarak isimlendirdiği bu yaklaşımın amacı açık: Washington, Latin Amerika’daki azalan nüfuzunu tekrar tesis etmeyi ve Amerikan hegemonyasını güçlendirmeyi amaçlıyor. Burada hatırlatmakta yarar var: Monroe Doktrini bir yasa ya da bağlayıcı bir kural değil. 1823’te dönemin ABD Başkanı James Monroe’nun Avrupalılara yönelik, “Batı Yarımküre’ye karışmayın; burası bizim tesir alanımız” minvalindeki siyasi bir beyanından ibaret.
Bugün Venezüella petrolünün kıymetli bir kısmı Çin’e ihraç ediliyor. Rusya ve Çin’in Venezüella’yla uzun müddettir güçlü ekonomik ve stratejik bağları bulunuyor; İran’la da ABD siyasetlerine aykırılık üzerinden gelişen bir yakınlık kelam konusu.
ŞAŞIRTICI DEĞİL
Trump idaresinin “Önce Amerika” şiarına dayanan dış siyaset çizgisinde, işe kendi “arka bahçesiyle” başlaması şaşırtan değil. Venezüella açıklarında artan askeri yığınak, uyuşturucu gerekçesiyle gerçekleştirilen sert operasyonlar, bölge ülkelerine yönelik baskı ve tehdit lisanı bu siyasetin modülleri.
Sonuçta sorun sadece Venezüella değil. Memleketler arası hukuk, artık bağlayıcı bir çerçeve olmaktan çıkıp güçlü olanın işine geldiğinde hatırladığı bir metne dönüşüyor. Ve tahminen de bu yeni periyodun ruhunu en açık biçimde NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin sözleri özetliyor: “Dedelerimizin gördüğü üzere bir savaşa hazırlıklı olalım.”
Kaynak: Cumhuriyet
Bir yanıt bırakın